Herderstasje

Het herderstasje (Capsella bursa-pastoris ) is een eenjarige, inheemse plant uit de Kruisbloemenfamilie (Brassicaceae).

Herderstasje op de stoep
Herderstasje op de stoep

Naamgeving

De hauwtjes (vruchtjes) lijken op de tas die vroeger door herders en boeren gebruikt werd, vandaar herderstasje.
Capsella komt uit het Latijn en betekent zakje of tasje. Bursa betekent zak of beurs en pastor betekent herder.

Vertaling

Engels: Shepherd’s Purse
Frans: Capselle bourse-à-pasteur
Duits: Hirtentäschel

Voorkomen

Herderstasje is zowat overal te vinden: in tuinen, langs wegen, op braakliggende gronden, op oude muren, puin en zelfs tussen straatstenen.
Europeanen hebben vanaf de 16e eeuw het herderstasje over vrijwel de hele wereld verspreid.

Herkenbaar aan:

  • Hartvormige vruchten, eerst groen later bruin
  • Bladeren in een bladrozet met weinig stengelbladeren
  • Kleine witte bloemen met 4 kroonblaadjes
Bloemen van het herstasje
Bloemen van het herderstasje

Beschrijving

De plant heeft een penwortel waaruit een rechtopstaande, onvertakte stengel komt. Het herderstasje wordt doorgaans tussen de 10-40 cm hoog.

De blaadjes zijn behaard. De onderste bladen vormen een wortelrozet. De bladvorm is meestal omgekeerd eirond-lancetvormig, maar die vorm kan erg variëren. Meestal zie je een gave bladrand, maar soms kan die sterk ingesneden zijn. De bladeren zijn stengelomvattend. Aan de voet zijn ze het breedst.

Doordat herderstasje een zeer korte levenscyclus heeft en zeer veel zaad produceert, is de soort zeer goed bestand tegen allerlei vormen van onkruidbestrijding. Zo kan het zich voortplanten tussen twee herbicidenbehandelingen door.

Bloei

Met onze zachte winters kan je de plant tegenwoordig heel het jaar in bloei aantreffen. De witte bloemen groeien in losse, vaak samengestelde trossen. De bloemen hebben de typische bouw van de meeste kruisbloemigen, 4 kelkbladen, 4 kroonbladen, 6 meeldraden (2 korte en 4 lange) en een bovenstandig tweehokkig vruchtbeginsel.

De langgesteelde hauwtjes zijn omgekeerd driehoekig-hartvormig, vlak en 3,5-9 mm lang. Ze zijn eerst groen en verkleuren later naar bruin. De zaden zijn langlevend (langer dan vijf jaar).

De zaden worden verspreid door regen, wind, regenwormen, uitwerpselen en de mens (verplaatsen van grond, via schoensel, autobanden enz).

Typische hartvormige hauwtjes van het herderstasje
Typische hartvormige hauwtjes van het herderstasje

Culinair

Het gebruik van het herderstasje als voedsel gaat tenminste 8000 jaar terug. De bloemen en de zaadbeursjes zijn geschikt als mild-pittige eetbare versiering. De bloemknoppen en het bovenste deel van de bloemstengel vormen van maart tot juni een malse bakgroente of een pittige toevoeging aan salades. Je kunt ze ook marineren in notenolie en zout.

De bladeren kunnen gedroogd worden om er thee van te zetten. De smaak doet een beetje denken aan tuinkers en rucola. De wortel smaakt naar gember.

Het bladrozet wordt soms gebruikt in salades in het voorjaar. Het smaakt pittig en mosterdachtig.

Herderstasje in de kruidengeneeskunde

Hippocrates, grondlegger van de moderne geneeskunde, gebruikte het herderstasje bij problemen met de baarmoeder. In de Middeleeuwen werd dit geneeskruid gebruikt om bloedingen mee te stelpen.

In de eerste wereldoorlog werd het herderstasje gebruikt om bloedende wonden mee te behandelen, vooral als er geen andere middelen meer voorhanden waren.

Protocarnivoor

In het slijm van het zaadvlies van het herderstasje werden stoffen (enzymen) aangetroffen die eiwitten kunnen splitsen. Volgens recent onderzoek zouden die stoffen kunnen worden gebruikt om kleine diertjes te verteren.

Zo zouden de zaadjes een aantrekkingskracht uitoefenen op nematoden (kleine rondwormen), die vervolgens komen vast te zitten in de slijmlaag en overlijden. Die zouden dan uitwendig worden verteerd, wat het zaadje de nodige voedingsstoffen geeft om te ontkiemen.

Door deze ontdekking heeft het herderstasje het label ‘protocarnivoor’ gekregen. Meer info hierover kan je vinden op onderstaande websites:

https://www.nature.com/articles/s41598-018-28564-x
https://de.wikipedia.org/wiki/Gew%C3%B6hnliches_Hirtent%C3%A4schel

Referenties en meer info

https://wildeplanteninbrugge.blogspot.com/search/label/Herderstasje
https://www.wilde-planten.nl/herderstasje.htm
https://www.floravannederland.nl/planten/herderstasje
https://www.wildebloemen.info/pages%20bloemen/H/herderstasje.php
https://www.ecopedia.be/planten/gewoon-herderstasje
https://nl.wikipedia.org/wiki/Bladvorm#Bladinsnijdingen

You may also like...

1 Response

  1. Marc Willems schreef:

    Een promocarnivoor! Dat begrip kende ik nog niet. Bedankt om het te delen.
    Interessant artikel

Een reactie achterlaten

Je e-mailadres zal niet getoond worden. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *